Stosunki Republiki Gruzji z Unią Europejską w kontekście Partnerstwa Wschodniego - najnowsza analiza KW

Dzisiaj prezentujemy kolejną analizę Korespondenta Wschodniego zatytułowaną "Stosunki Republiki Gruzji z Unią Europejską w kontekście Partnerstwa Wschodniego ". Autorem artykułu jest Wojciech Wojtasiewicz - doktorant w Instytucie Nauk Politycznychi Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Jagiellońskiego i wielki pasjonat Gruzji, Kaukazu i Europy Wschodniej. Zapraszamy do lektury!

Stosunki Republiki Gruzji z Unią Europejską w kontekście Partnerstwa Wschodniego

1.    Tło historyczne
Po rozpadzie Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich niepodległa Gruzja została uznana przez Unię Europejską i postrzegana była początkowo jako część tak zwanej bliskiej zagranicy Federacji Rosyjskiej, czyli wyłącznej strefy wpływów Moskwy na dawnym obszarze radzieckim . Pierwotnie zaangażowanie Brukseli w Republice Gruzji było niezwykle skromne
i sprowadzało się pomocy uchodźcom w związku z konfliktami w separatystycznej Abchazji
i Osetii Południowej (lata 1992-2006 – kwota 102,2 mln euro), włączenie Tbilisi do Programu Bezpieczeństwa Żywnościowego (91 mln euro) i wsparcia w ramach Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (lata 1994-1997 – kwota 63 mln euro) . Ponadto Gruzja wraz
z innymi krajami (w tym byłymi republikami radzieckimi) została zaproszona do takich inicjatyw jak: TRACECA – Korytarz Transportowy Europa-Kaukaz-Azja, której celem było odnowienie dawnego „jedwabnego szlaku”, miał on objąć połączenia drogowe, kolejowe i morskie; INOGATE – Międzypaństwowy Transport Ropy i Gazu do Europy (w ramach programu Gruzja otrzymała dotację na Regionalne Centrum Środowiskowe dla Kaukazu Południowego z siedzibą w Tbilisi), Natural Resources, który miał za zadanie wspierać współpracę w zakresie zwiększania bezpieczeństwa energetycznego oraz dywersyfikacji dostaw ropy naftowej i gazu .

Pierwszym dokumentem regulującym stosunki pomiędzy Unią Europejską a Gruzją, a także pozostałymi państwami Kaukazu Południowego – Armenią i Azerbejdżanem, było Porozumienie o Partnerstwie i Współpracy (Partnership and Cooperation Agreement), które zostało podpisane 22 kwietnia 1996, a weszło w życie 1 lipca 1999 roku . Celem tej umowy było wsparcie przemian demokratycznych i budowy gospodarki wolnorynkowej w Gruzji. Ważnym faktem
w relacjach Tbilisi z Brukselą było ustanowienie w lipcu 2003 roku funkcji Specjalnego Przedstawiciela Unii Europejskiej do spraw Kaukazu Południowego. Wysłannikami Brukseli na Zakaukazie byli kolejno dyplomaci: Fin Heikki Talvitie, Szwed Peter Semneby, a obecnie Francuz Philippe Lefort .
Intensyfikacja relacji wzajemnych pomiędzy Brukselą a Tbilisi nastąpiła po 2003 roku na fali gruzińskiej Rewolucji Róż, która obaliła rządzącego ponad dekadę prezydenta Eduarda Szewardnadzego, a wyniosła do władzy Micheila Saakaszwilego . Jednym z priorytetów nowego przywódcy zapisanym w „Strategii Polityki Zagranicznej 2006-2009” stała się integracja Gruzji
z Unią Europejską. Bruksela wsparła proces reform ekonomicznych, demokratyzacji oraz integralność terytorialną kraju uznając Abchazję i Osetię Południową za części Gruzji.
14 czerwca 2004 Rada Unii Europejskiej zaproponowała Gruzji wzięcie udziału w Europejskiej Polityce Sąsiedztwa, która stała się od maja tego samego roku oficjalną polityką Unii, a jej celem było wzmocnienie bilateralnych stosunków między Brukselą, a państwami partnerskimi oraz zapewnienie bezpieczeństwa i stabilności w sąsiedztwie Unii Europejskiej. Jednak Europejska Polityka Sąsiedztwa nie miała prowadzić do rozmów akcesyjnych i przyszłego członkostwa
w Unii. 14 listopada 2004 roku Gruzja podpisała Plan Działania Europejskiej Polityki Sąsiedztwa (Action Plan) na okres pięciu lat . Natomiast jeszcze w lipcu tego samego roku w Tbilisi powołana została Komisja na rzecz Integracji Gruzji z Unią Europejską, której celem miało być nadzorowanie procesu implementacji Porozumienia o Partnerstwie i Współpracy oraz czuwanie nad prawidłową partycypacją Gruzji w Europejskiej Polityce Sąsiedztwa. Również w licpu 2004 roku ustanowiona została unijna Misja Rządów Prawa w Gruzji (Rule of Law Mission to Georgia – EUJUST THEMIS) .
Od 2007 roku Gruzja wszelką pomoc w ramach Europejskiej Polityki Sąsiedztwa otrzymuje za pomocą Instrumentu Europejskiego Sąsiedztwa i Partnerstwa, w ramach którego Tbilisi podpisało na lata 2007-2013 tak zwany Krajowy Dokument Strategiczny. Gruzja w latach 1991-2006 dostała wsparcie w wysokości 505,2 mln euro, natomiast w okresie 2007-2010 120,4 mln euro, co czyni ją największym beneficjentem pomocy finansowej Unii Europejskiej spośród państw Kaukazu Południowego.

Całość analizy dostępna jest w załączniku.